Parasha van de Week

Onder de tabs in de rechterkolom vindt u eerder verschenen overdenkingen, verdeeld over de vijf boeken van de Tora.


Parasja Besjalach

Vroeger was alles beter

door Rob Cassuto

Sjemot/Exodus 13:16 - 18

In het begin van de parasja Besjalach is het allereerste Pesach net achter de rug en de Benee Jisraël doen hun eerste ervaringen op als onafhankelijk volk. De parasja beschrijft een aantal uiterst benarde situaties die zich dan voordoen en gepaard gaan met wanhoop, klachten, protesten, bijna-rebellie. De farao begint met zijn leger een angstwekkende de achtervolging. Als door een wonder geeft de Rietzee doortocht en ontsnapping aan de Egyptenaren. Reden voor grote vreugde en dankbaarheid, die klank kreeg in het lied van Mosjee en expressie in de reidans van de vrouwen onder leiding van Mirjam.

De geschiedenis zal nog vele episoden kennen van euforie vlak nadat volksmassa’s zich hebben bevrijd van tirannen, onderdrukkende elites, koloniale overheersers, dictatoren. Ik zie nog voor mij het uitzinnig enthousiasme van de Oost-Duitsers bij de val van de ‘muur’, toen de knellende banden van het communistisch systeem werden geslaakt. In het leven van alledag kunnen drugs, opzwepende bazen, onmenselijke autoriteiten, overheersende ouders – vul maar in - ons in een knellende greep houden en als het lukt om een benauwend juk af te werpen kunnen we het wonder van een nieuwe vrijheid ook op individueel niveau ervaren.

Over het algemeen is de Tora nogal scheutig met het beschrijven van situaties van deprivatie, ongenoegen en rebellie. Maar blijdschap, ontspanning en genieting zetten de toon, als de Israëlieten zich na de eerste ontbering bij het bitter water van Mara aankomen in de oase van Elim om zich daar te laven aan de twaalf waterbronnen – voor iedere stam één zegt de midrasj – en zich tegoed te doen aan de dadels van de zeventig palmen, waaronder ze beschutting konden vinden. Zulke oases doen zich gelukkig ook voor, wie weet als een reminiscentie aan of voorproef van Gan Eden. 

Maar dan. Na de honeymoonperiode van het geslaagde losbreken uit de oude situatie dringt meestal een terugverlangen naar oude zekerheden zich op als de eerste hindernissen zich voordoen. Vrijheid stelt zijn eigen problemen. Wie op zoek gaat naar vrijheid zal bespeuren hoe hij of zij toch nog vastzit in een slavenmentaliteit. Oude gewoonten kunnen hardnekkig blijven.

Dat is ook de ervaring van de Israëlieten, als zij belanden in de dorre woestijn van Sin. Het proviand van de uit Egypte meegenomen matzot is op en de honger slaat toe. Het volk jammert en klaagt bij zijn leiders, Mosjee en Aharon. (Sjemot 16:3 HSV): ‘Och, waren wij maar door de hand van de Eeuwige gestorven in het land Egypte, toen wij bij de vleespotten zaten en brood aten tot verzadiging toe! Want u hebt ons uitgeleid naar deze woestijn om heel deze gemeente van honger te laten sterven'. Ze waren liever door het zwaard van de doodsengel of van de Egyptenaren omgebracht met een volle maag dan een ellendige hongerdood te sterven.

Opeens was vroeger alles beter! Een fenomeen, dat we ook nu nog vaak tegenkomen. Het vermoedelijk karig rantsoen van Egypte wordt opgeblazen tot royale vleespotten. Ze aten zelfs vis voor niets, komkommers, watermeloenen, prei, uien en knoflook, menen ze zich bij een latere rebellie te herinneren, zo is later te lezen in Bamidbar/Numeri 11:5. De bazen, werkmeesters en opzichters beulden hen wel af, maar voorzagen ook in het systeem van een overzichtelijk en routineus slavenbestaan, waarin ze zelf niet hoefden na te denken. Het zal de Israëlieten een generatie kosten om te ontwennen aan de slavenidentiteit en met vallen en opstaan een autonome gemeenschap te worden.

Dat proces van psychische en spirituele volwassenwording met zijn vallen en opstaan zal de rest van het boek Exodus beslaan. 

Wilt u reageren op dit commentaar? Graag! Klik hier.