25-3-2018; Egypte en het Jodendom, erfenis of tegenreligie?

 

Egypte en het Jodendom,

erfenis of tegenreligie?

 

Dubbellezing door Rob Cassuto en Rachel Reedijk

 

Lezing 1: Tenach en Egyptische wijsheidsliteratuur, is er een verband?

Volgens Freud was Mozes een Egyptische prins of priester die het “monotheïsme” van farao Achnaton oplegde aan het joodse volk. Freuds hypothesen zijn aanvechtbaar, antropologen delen echter zijn inzicht dat culturen niet uit het niets ontstaan. Een nieuwe religie zal moeten definiëren waarin het zich onderscheidt. Dit kan gepaard gaan met strijd, terwijl tegelijkertijd elementen worden overgenomen, al dan niet in aangepaste vorm.

Assmann stelt dat Mozes een tegenreligie stichtte, Yahuda wijst erop dat een verblijf van 400 jaar zijn sporen moet hebben nagelaten. Er is vaak gewezen op de frappante overeenkomsten tussen de zonnehymne van Achnaton en Psalm 104. De Vermaningen van Ipoewer, een Egyptische lamentatietekst, zou de Bijbelse profeten hebben beïnvloed.

 

 

 

 

 

 

 

Er zijn parallellen tussen de Instructie van Amenemope en het Boek Spreuken. In het joodse narratief is Egypte een land van onderdrukking en afgoderij. Klopt dit beeld van een radicale tegenreligie, of bestaat er een relatie tussen de Egyptische wijsheidsliteratuur en de Hebreeuwse Bijbel?

Lezing 2:  Mozes de Egyptenaar, wat dreef Sigmund Freud?

Strabo, Herodotus, Napoleon: steeds weer raakten mensen in de ban van het oude Egypte, onder wie Sigmund Freud. In “De man Mozes en het monotheïsme” betoogt Freud dat de ethische kern van het jodendom, via de Egyptische priester Mozes, ontleend is aan de oud-Egyptische religie.

Na een fusie met Semitische elementen is die kern als het ware een tijd ondergedoken geweest om later weer een centrale plek te krijgen, zo stelt Freud. Het jodendom echter ontkende dat er sprake kon zijn van Egyptische invloeden. Als psychoanalyticus veronderstelt Freud verder dat een verdrongen moord op de leider – overeenkomstig zijn theorie over de vadermoord in de oertijd – een doorslaggevende rol heeft gespeeld. Opvallend zijn de parallellen tussen zijn eigen levensloop en die van de grote profeet. Ook Freud was een leidsman van een nieuwe (psychoanalytische) beweging.

Ook hij was omstreden, en ook hij moest vluchten. Wat is vandaag nog actueel in Freuds Mozes-verhaal en in hoeverre speelt de ambivalente verhouding van de Joodse Freud met zijn Jodendom een rol? 

Deze dubbellezing wordt aangeboden door PaRDeS, centrum voor dialogisch leren.

Er is voldoende ruimte voor vragen. Na de lezingen volgt een gesprek met de zaal.

Moderator: Bas van den Berg

 

Locatie: De Nieuwe Poort, Amsterdam.

Datum: zondag 25 maart. Tijd: 13.00 tot 17.00 uur.

Bas van den Berg is lector, bestuurslid van PaRDeS en redacteur van Tenachon.

Rob Cassuto is psycholoog, gespecialiseerd in het leven en werk van Sigmund Freud.

Rachel Reedijk is cultureel antropoloog, gespecialiseerd in de Joden in het oude Egypte.