Reizen door de Tora

De geboorte van het geweten

Bespreking van het boek van Rob Cassuto: Reizen door de Tora.

door Marcel Poorthuis

Elke week een commentaar schrijven op de bijbellezing die in de synagoge wordt gelezen: de parasjat ha-sjawoea. In het jodendom bestaat dat bijzondere gebruik al heel lang. Toch komt er nooit een moment dat de voorraad commentaar nu wel genoeg is. Waarom komt dat moment nooit? Omdat de bijbel onuitputtelijk is en ieder mens uniek; en weer een eigen perspectief op de bijbelse verhalen biedt. Dat is ook het geval met het boekje van de liberaal-joodse Rob Cassuto.

Na omzwervingen in allerlei Oosterse wijsheid keerde hij terug tot het jodendom – zonder al het andere achter zich te laten. Hij verdiepte zich in de creatieve uitleg van de rabbijnen en volgde bovendien het spoor van een ver familielid van hem, de beroemde bijbelgeleerde Umberto Cassuto. Het resultaat is een charmant boekje waarin persoonlijke visie samengaat met een stevige dosis kennis.

Reizen door de Tora, heet het, een toepasselijke titel, want op een reis valt je nu eens dit op, dan weer dat. De wekelijkse lezing in de synagoge omvat zo’n vijf hoofdstukken, dus Rob maakt elke keer een persoonlijke keuze. Zo oppert hij dat het paradijsverhaal een beeldende vertelling is over de geboorte van het geweten van de mensheid. De lotgevallen van het eerste mensenpaar hebben dan ook betekenis voor alle mensen. Die gedachte zet hij voort in het verhaal van Kain en Abel: wist Kain wel wat een moord was? De moeilijkste zin uit heel de bijbel is Genesis 4:6-7; Rob geeft die op basis van het hebreeuws (zoals heel zijn uitleg), als volgt weer:

“En de Eeuwige zei tot Kain:
Waarom ben je woedend en laat je het hoofd hangen?
Als je goed handelt, zal je je dan niet waardig voelen?
Maar als je niet goed handelt, zal de zonde aan je deur op de loer liggen.
Zijn begeerte zal naar je uitgaan, maar je hebt de macht hem te beheersen”.
 
De vernedering van Kain die tot geweld heeft geleid, wordt in deze zin benoemd. Vernedering leidt tot gewelddadigheid: dit is het inzicht dat de bijbel ons voorhoudt. Maar de Eeuwige vervolgt: je hoeft je niet vernederd te voelen als je waardig handelt. En dan: als je je agressie de vrije loop laat zal het kwaad je achtervolgen. Toch blijf jij zelf verantwoordelijk, je kunt die agressie de baas.

Zo wordt deze uiterst lastige, maar centrale zin, (willen we de diepte van de menselijke aard begrijpen), door Rob uitgelegd. Het bijbelvers krijgt dan de betekenis van het beheersen van de impuls tot agressie. Kenmerk van agressie is dat de mens op dat moment nog niet inziet wat hij aanricht. Hier dus weer de geboorte van het geweten, als ontwakend inzicht in wat de mens kan aanrichten. Het raadselachtige Kainsteken lijkt een stigmatisering van de moordenaar, maar kan evengoed worden gezien als goddelijke bescherming: Kain krijgt wellicht toch de kans om tot inzicht en berouw te komen. 

Zo vervolgt Rob zijn boeiende tocht door de Tora, Van het begin naar de berg Sinai.

 

Het boekje is bij PaRDeS verkrijgbaar: klik hier voor meer informatie.

Deel 2: Van de Berg naar het Land, komt eind van het jaar uit.

Zie ook Reizen door de Tora in 54 etappes



 


Tenachon #39

Webshop

Boekenbon?